ولایت بلخ

درنگ کوتاهی بر تاریخ بلخ و شهر مزار شریف

پیشینۀ نام

در ادبیات سانسکریت به شکل (بالهیکه) آمده است اصل و ریشه این کلمه (بهلی یا با باهلی) است. در اوستا به نام بخدی آمده که با صفت (بخدیم سریرام اردو درفشام) که به معنی (بلخ زیبا و دارای پرچم های بلند) است آمده و جزء سرزمین‌های اهورامزدا آفریده است. در پارسی پهلوی بامیک صفت آن است. که به معنی درخشان و باشکوه و زیبا و روشن آمده و بنابر عقیده پرفسور دارمستتردرزند اوستا ریشه این کلمه (بامیه) است که به معنی درخشان است. بختری در اوستا (بخگی) است و این واژه در پارسی میانه بخل و در پارسی دری بلخ شده و در پارس قدیم در زمان هخامنشیان در سنگ‌نبشته بیستون داریوش بزرگ (بختریش و بختریا) آمده و در ایلامی (بکه شی اش و یا بکتوری ایش) خوانده شده و نیز در زبان آکادی که آنهم بصورت خط میخی است بصورت (باهاتر) آمده و در یونانی بکترا آمده است و از آن بکتریا ساخته شده است. در زبان چینی بلخ را (باهی هی) و بنابرگفته هیوان تسنگ زائر چینی که درسال شش صد و بیست و نه میلادی که به بلخ آمده بود (پوهو) نامیده شده است و در تاریخ هان وی بصورت کشور (تاهیا) آمده است البته بیشتر این نام به بدخشان گفته می‌شد. یونانیان بلخ را به صفت (پیلوتیمی تیوس یا پولی تیمی تیوس) می نامیدند که به معنای گرانبهاترین است. یعنی گوهر ایران. در نوشته‌های موسی خورنی مورخ ارمنی که در قرن پنج- شش میلادی می زیسته از بلخ با نام (باهلی) یاد شده است. در کتاب وندیداد در فرگرد اول آمده است: کشورهای آریائی واقع درشمال و مشرق ایران باستان یا ائیریَنَم وَئجَه: سغد، مرو، بخدی و...است و در قسمت هفتم می‌گوید: چهارمین کشور با نزهت که من اهورامزدا آفریدم بلخ زیبا با درفش های برافراشته است.

 

بلخ پیش از پیدایش اسلام

بر بنیاد کتاب "تاریخ ادبیات بلخ" تألیف صالح محمد خلیق، سرزمین باستانی بلخ که در متن های کهن، بخدی، بلهیکا و باختر نیز یاد شده است از قدیمترین شهر های افغانستان است. بر پایه پژوهشهای باستان شناسیک انسان ها مراحل زنده گی نخستین خود را در این مرز و بوم گذرانده اند، چنانکه دکتر لویی دوپری دانشمند امریکایی در نتیجۀ کاوشهای که در سال 1965 میلادی در یکی از مناطق کوهستانی در کنار رود بلخی انجام داده است، آثاری از قبیل آیینه برنجی ، انگشتر ، دستبند ، اسلحه و نیزۀ اسپ و نگین لاجوردین انگشتر و دیگر شواهد به دست آورد که همه مربوط به دوره جدید سنگ از 200 تا 900 سال پیش از میلاد می باشد.

همچنان بلخ در ساحه یی واقع شده است که در آن نخستین بار کاشتن دانه های غذایی و اهلی کردن جانورانی مانند بز و گوسفند صورت گرفته است. تاریخ مدون بلخ به حیث یک شهر بزرگ از حدود 6000 سال پیش آغاز می یابد که در آن سلالۀ پیشدادیان یا تاجیکان اولیه نخستین سنگبنای تمدن و دولت آریایی را گذاشته اند. از این سرزمین در بسیار متن های کهن از جمله در سروده های ریگویدا ، اوستا، کتیبه های داریوش و کتیبه خشایارشا، آثار مخورخین قدیم یونانی وارمنی، آثار کهن چین و سفرنامه های زایران چینی یاد شده است. بلخ نخستین پایتخت آریانای بزرگ و خاستگاه کهنترین جهان بینی های جهان و دین های آریایی "مهر"، "زردشتی" بوده با پیشکش کتاب اوستا نقشی جاویدانه در تاریخ فکر و فرهنگ بشریت بازی کرده است. با جاگزین شدن آریاییها در بلخ جمشید یا یما نام داشته است. پس از پیشدادیان ، کیانیان فرمانروای بلخ شدند و بنیاد گذار دولت پیشدادیان در بلخ جمشید یا یما نام داشته است. پس از پیشدادیان ، کیانیان فرمانروای بلخ شدند و بنیانگذار این سلسه ، کیقبادیا "کواکواتا" نام داشت.

 آریاییها در حوزه بلخ، در آغاز مظاهر طبعیت را پرستش می کرد و به رب النوع ها باور داشتند از جمله رب النوع "اناهیتا" یا الهۀ آب از رب النوع های بسیار کهن بلخی است که مجسمه هایی از دوره های پیشین از آن در سرزمین بلخ کشف شده اند. این مجسمه ها که از گل پخته ساخته شده و همه به سیمای زنی نیم برهنه اند از ویرانه های "شهر بانو" در هژده کیلومتری  شمال ولسوالی خلم ولایت بلخ بدست آمده اند. همچنان "مهر" یا میترا نیز از رب النوع های بسیار کهن مورد پرستش  در بلخ بود که آن را خدای آفتاب می پنداشتند. آیین مهر بعد ها به تدریج از بلخ به کشور های دیگر آسیایی و اروپایی سرایت کرد و حتا در سال 66 میلادی "مزون"  امپراتور روم به این دین در آمده و امپراتوران روم در مناطق مختلف معابدی به نام مهر بنا نهادند. در میان سالهای 2000 تا 1000 پیش از میلاد نخستین دوران ادبی در بلخ گذشته است و شاعران که همه زن بوده اند دست به آفرینش های ادبی زده اند. پس از کیانیان، اسپه ها در بلخ فرمانروا شدند.

لهر اسپ نخستن شاه اسپه است که حدود 1500 سال پیش از میلاد این سلسله را در بلخ بنیان گذاشت. زردشت پیامبر بلخی در زمان فرمانروایی شاهان اسپه در بلخ ظهور کرد ودین زردشتی و کتاب مذهبی اوستا را به مردم عرضه داشت. دولت اسپه ها در بلخ با لشکر کشی دولت آشوری در حوالی هزار سال پیش از میلاد سقوط کرد. سرزمین بلخ در دورۀ شاهان هخامنشی (550-330 پیش از میلاد) از نخستین سال های فرمانروایی بنیانگذار این سلسه یعنی کوروش کبیر در قلمرو هخامنشیان قرار گرفت.

 بلخ در زمان هخامنشیان بوسیله والیهایی که از طرف شاهنشاه مقرر میشدند و از خویشاوندان و نزدیکان او میبودند اداره می گردید. در اواخر این دوره، یک تن از حاکمان بلخ به نام "بسوس" در سال 330 پیش از میلاد در بلخ اعلان سلطنت کرد.

در بهار سال 392 پیش از میلاد الکساندر مقدونی به بلخ حمله کرد و این شهر را به تصرف خود در آورد. الکساندر مقدونی در سال 327 پیش تز میلاد با رخشانه (رکسایانا) دختر یک تن از بزرگان بلخ ازدواج کرد و خود به هندوستان رفت و بلخ زیر تسلط حکمرانی یونانی باقی ماند. در حوالی 250 سال پیش از میلاد یک تن از حکمرانان یونانی بلخ به نام " دیو دوت" اعلان استقلال کرد و دولت مقتدر یونانی باختری را در بلخ بنیان گذاشت. همزمان با دولت یونانی باختری در بلخ، در همسایه گی غرب ایالت بلخ شخصی به نام ارشک "یا" اشک بلخی، دولت مستقل پارت یا اشکانیان بلخی را به وجود آورد. بقایای بنانها و آثار  تاریخی و سکه های دوره های یونانی- باختری و اشکانیان در بلخ کشف شده اند. در حوالی سال 70 پیش از میلاد کوشانیان در بلخ به قدرت رسیدند. از آن زمان به بعد بلخ گاهی جزء از قلمرو ساسانیان  و زمانی بخشی از قلمرو کوشانیان بود.

دین بودایی از همین دوره در بلخ در کنار دین زردشتی گسترش یافت و معابد بودایی در کنار معابد زردشتی  در بلخ فعالیت داشتند که بزرگترین  این معابد زردشتی – بودایی معبد نو بهار بلخ بود که خرابه های آن هنوز در جنوب این شهر باقیست. مورخ یونانی الکساندر پلی هیستور در حدود سال های 60 – 80 پیش از میلاد و هیون تسنگ زایر چینی در سال 630 میلادی از این معبد دیدن کرده اند.

زبان مردم بلخ در آغاز زبان اوستایی بود که از دوره های شاهان یونانی باختری و اشکانیان به بعد زبان مردم بلخ به زبان پارتی یا پهلوی اشکانی متحول شد و از عهد کوشانیان به بعد از آمیزش چندین  زبان آریایی زبان فارسی دری به وجود آمد که تا امروز در بلخ به این زبان حرف میزنند. بلخ در مسیر شاهراه معروف ابریشم قرارداشت و مکرز داد و ستد و تجارت جهانی در آن روزگار و نیز محل تلاقی فرهنگ های گوناگون بود که هنر گریکوبودیک بلخ یکی از مظاهر آن است.

 

بلخ پس از پیدایش اسلام

نخستین بار نیرو های عرب به فرماندهی احنف بن قیس هب بلخ راه یافتند و از آن به بعد بلخ جزئی از قلمرو اسلامی شد. در عهد اسلامی نیز بلخ جایگاه تاریخی خود را حفظ کرد و دانشمندان ، نوسیندگان ، شاعران و عارفان به شماری را تقدیم جهان بشریت نمود. در دوره امویان (660 میلادی – 749 میلادی) شورشهایی در برابر دولت اموی در بلخ روی داد که هر بار با لشکر کشی عربها فرونشانده می شد. یک تن از قهرمانان ملی بلخ در این دوره ابو مسلم خراسانی است که در شهر سرپل کنونی از مضافات بلخ آن روز در یک خانوادۀ تاجیک زاده شده بود. او در آوان جوانی برای برچیدن بساط ظلم عربها یاموی به مبارزه آغاز کرد و بالاخره بلخ و شهر های دیگر خراسان را یکی پی دیگری  آزاد ساخت و سر انجام دمشق مرکز امویا را به تصرف در آورد و به تاریخ 28 نوامبر 749 امویان را سقوط داد و خانوادۀ عباسیان را به خلافت بر ناشند و خود والی خراسان شد. در دوره عباسیان خانوادۀ فرهنگ پرور برمکیان بلخی در دستگاه  خلافت اسلای  نفوذ زیادی پیداکردند. این خانوادۀ تاجیک در گسترش دانشهای انسانی و فرهنگ بومی خراسانی و هم خانواۀ برمکیان بلخی را با دسیسه ازبین بردند.

در سال 822 میلادی طاهر پوشنگی در هرات استقلال خراسان را اعلام کرد و از دورۀ طاهریان تا دورۀ  سامانیان در بلخ فرمانروایان محلی یی بنام "آل داود" حکومت می کردند. شهر بلخ در سال 899 میلادی جزء قلمرو سامانیان شد.

سامانیان هم از مردم تاجیک بلخ بودند که در دورۀ حکومت خود بخارا را پایتخت خود انتخاب کردند. در زمان سامانیان بلخ از نگاه فرهنگی خیلی ترقی کرد و شاعران و نویسندگان و دانشمندان زیادی در آن به ظهور رسیدند که ابو شکور بلخی،رابعه بلخی، شهید بلخی، ابن سینای بلخی از آن جمله اند. بلخ در این دوره شهری بود با هفت دروازه و یکی از گذرگاههای کاروان های تجارتی شرق و غرب محسوب می شد.

بلخ از اوایل سدۀ11 تا آخر دهۀ 6 سدۀ مذکور جزء دولت غزنوی و از سال 1059 تا 1221 میلادی جزء دولت های سلجوقیان ، غوریان و خوارزمشاهیان بوده است. در دورۀ سلجوقیان در سال 1153 میلادی حادثۀ معروف حملۀ غزها در بلخ روی داده است که شهر بلخ در اثر آن به ویرانه مبدل شد. مولانا جلال الدین محمد بلخی در زمان خوارزمشاهیان در سال 1207 میلادی در دهکده یی که امروز به نام پدرش بهاوالدین ولد یاد میشود در حومه یی شرقی شهر بلخ زاده شد و بعد در خورد سالی همراه با خانوادۀ خود از این جا به قونیه مهاجرت کرد.

 

علل پیدایش شهر مزارشریف

شکل گیری مزارشریف به حیث یک شهر در سال 855 خورشیدی آغاز گردید. در آن سال سلطان حسین میرزا پادشاه تیموری هرات به استقبال از کشف آرامگاه حضرت علی کرم الله وجهه خلیفه چهارم اسلام با وزیر دانشمندان خود امیر علی شیر نوایی و یک عده از علما، فضلا، مهندسین و معماران وارد این منطقه شد و اساس یک شهر را پیرامون روضه شریف گذاشت.

قبل بر آن در موقعیت کنونی  مزارشریف دهکده کوچکی بود بن نام خیران که به علت نبود آب و امکانات زراعتی، زندگی در آن مشکل بود. سلطان حسین روی این ضرورت از دریای بلخ یک نهر آب کشید و آن را به نام نهر شاهی مسمی و جاری ساخت. با گذشت هر سال آبادی و اعمار منازل و امور باغداری وغیره در اطراف شهر وسعت پیدا کرد.

شهر مزارشریف در آن زمان دارای شش دروازه بود که به نام های دروازه شادیان، خلم، سیاه گرد، یخدان، قبادیان، چغدک یاد می شد. تا سال 1336 تقریباً شکل شهر به همان ساختار قبلی با کمی تحول و انکشاف باقی مانده بود و در همین سال به منظور انکشاف شهر و احداث امکانات عصری تقریباً 80 در صد آبادی های شهر تخریب و نقشه موجوده که در آن روضه شریف به حیث مرکز و در اطراف آن پارک ها و خیابان های وسیع در نظر گرفته شده بود، احداث گردید و جاده ها به هر جانب شهر امتداد یافت.

در تخریبات آن سال یک تعداد آبده های تاریخی و آثار گذشته هم تخریب شده و از بین رفتند.

ماستر پلان موجودۀ شهر مزارشریف تا کنون نیز روی همان نقشه سال 1336 طرح شده و ساحه آبادانی و تراکم نفوس بیشتر در قسمت های شرق و جنوب شهر در نظر گرفته شده است. شهر مزارشریف به 10 ناحیه مسکونی تقسیم شده. بازار ها و بازار ها تجارتی بیشتر در جاده های اطراف روضه ی شریف موقعیت دارند.

در ولایت بلخ اماکن تاریخی و مقدس فراوانی وجود داردند که همهء آن بازتابگر قدامت تاریخی و فرهنگی این خطه می باشند، اینک به گونهء مختصر می پردازیم به معرفی برخی از این اماکن    :

 

آرامگاه حضرت علی کرم الله وجهه

آرامگاه حضرت علی کرم الله وجهه در بلخ طی هجوم مغول در سال 619 قمری و 601 خورشیدی تخریب گردیده بود، بار دیگر در سال 855 خورشیدی در زمان سلطنت حسین میرزا پادشاه تیموری هرات، کشف گردید. پادشاه مذکور گنبد حرم موصوف را بالای گنبد زیرین که حضیرهء مبارک در آن واقع است بنا کرد. عبد المومن خان یازدهمین پادشاه از امرای شیبانی وقتی که نایب السلطنهء بلخ بود، خانقاه اول را به حیث مسجد در مجاورت حرم اعمار نمود و دیگ هفت جوش را از بخارا به بلخ انتقال داد.

دروازه های چهارگانه حریم روضهء مبارک را نایب محمد علم که در زمان سلطنت امیر شیر علی خان رئیس تنظیمیهء صفحات شمال بود طی سال های 1280-1288 بنا کرد و همچنین نایب موصوف یک دستگاه کاشی سازی را در جوار روضۀ شریف تاسیس و قسمت های خارجی عمارت روضه را با انواع مختلف کاشی تزئین بخشید .مسجد جامع روضهء شریف با گنجایش حدود سه هزار نماز گزار در سال 1336 تهداب گذاری گردیده است.

شهر بلخ در سال 1221 میلادی به تسلط چنگیز خان در آمد و او شهر را منهدم و بسیاری از مردم بلخ را قتل عام کرد. بعداً بلخ مدتها در کشاکش میان دولت های ایلخانی و چغتایی و ملوک کرت قرار داشت و بالاخره امیر تیمور به بلخ  لشکر کشید و قلعه معروف هندوان را درآن شهر با خاک یکسان ساخت و دراین شهر اعلان پادشاهی کرد. در سال 1480 میلادی در زمان تیموریان در سدۀ پانزدهم میلادی در دهکدۀ خیران در بلخ مرقد حضرت علی (ک) کشف مجدد شد. این آرامگاه قبل از حملۀ چنگیز نیز در زمان سلجوقیان موجود بود. سلطان حسین تیموری در اطراف مرقد مذکور تهداب شهرکی را گذاشت که امروز به نام شهر مزارشریف یاد میشود و مرکز ولایت بلخ است.

بعد از تیموریان حدود دو صد سال بلخ جزئی از قلمرو شیانیان و اشترخانیان بود و در زمان احمد شاه بابا بلخ جزء دولت او شد و پس از 1801 تا آغاز پادشاهی امیر دوست محمد خان یعنی سال 1836 میلادی توسط حکام محلی اداره میشد و حکومت خود مختار داشت. بلخ از زمان امیر دوست محمد خان از سال 1836 تا کنون به حیث یکی از ولایت های عمده افغانستان نقش کلیدی در تمام تحولات سیاسی ، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کشور دارد.

در زمان شاه امان الله خان (199 – 1929 ) شاه در سفری که به ولایت بلخ داشت رسماً نام مزارشریف را به آن گذاشت  و از آن زمان به بعد شهر مزار شریف به حیث مرکز ولایت بلخ و مرکز زون شمال افغانستان که ولایت های همجوار را در بر می گیرد از اهمیت زیادی برخوردار است. در زمان پادشاهی امیر حبیب الله کلکانی ( جنوری1929 – 15 اکتوبر 1929) به ولایت بلخ نیرو های شوروی حمله کردند اما در اثر مقاومت مردم شهر های مزارشریف و خلم دوباره عقب نشستند. در زمان پادشاهی محمد نادر شاه (16 اکتوبر 1929 – 8 نوامبر 1933) قیام مهاجران شوروی در شمال افغانستان توسط نیرو های دولتی فرونشانده شد در زمان پادشاهی محمد ظاهر شاه (8 نوامبر 1933 – 17 جولای 1973) نقشۀ جدید شهری مزار شریف  و ولسوالی بلخ تطبیق شد و از همین دوره به بعد شهر مزارشریف مرکز ولایت بلخ بعد از کابل ، قندهار، و هرات چهارمین شهر بزرگ و مهم افغانستان است. در ولایت بلخ، امروز تاسیسات بزرگ صنعتی، علمی، فرهنگی و تجارتی فعالیت میکنند. بلخ در سال های جهاد (27 اپریل 1978 تا 28 اپریل 1992) که حزب دموکراتیک خلق افغانستان (حزب وطن) در افغانستان حاکمیت داشت و همچنان در سال های حاکمیت طالبان یکی از مراکز عمدۀ مبارزات آزادیخواهانه و از نقاط کلیدی افغانستان بود که در پیروزی مجاهدین در 28 اپریل  1992 و همچنان در سرنگونی رژیم طالبان در 10 نوامبر 2001 نقش اساسی را بازی کرده است.

در تمام سال های جهاد و مقاومت فرزندان بلخ از خود فداکاری های زیادی را نشان داده اند. امروز ولایت بلخ با داشتن 14 ولسوالی و یک شهر بندری به نام حیرتان مرکز بزرگ علمی، فرهنگی، اقتصادی و صنعتی افغانستان است. ازجمله بزرگترین کارخانه پتروشیمی در منطقه به نام فابریکات کود وبرق در همین ولایت فعالیت می کند. دانشگاه بلخ که در سال 1986 میلادی تاسیس شده است با داشتن دانشکده های ادبیات و علوم بشری، انجنیری، زراعت، اقتصاد، حقوق و علوم سیاسی، شرعیات، طب، و آموزش و پرورش از نهاد های مهم علمی فرهنگی کشور است و همچنان ریاست معارف بلخ از دوران شاه امان الله خان بدین طرف از طریق مکاتب ابتدائی، متوسطه و لیسه های خود در خدمت آموزش و پرورش فرزندان این ولایت قرار دارد. در ولایت بلخ نهاد و انجمن های آزاد فرهنگی و اجتماعی نیز فعالیت دارند از جمله انجمن آزاد نویسنده گان بلخ از سال 1977 تا کنون در این جا فعال است و کانون فرهنگی مولانا از سال 1989 بدین سو فعالیت دارد. در سال 2005 میلادی مرکز فرهنگی به نام "خانه مولانا" به کوشش استاد عطا محمد نور والی بلخ ایجاد شده است. در ولایت بلخ امروز درحدود 50 نشریه دولتی و آزاد چاپ و نشر میشوند. علاوه از رادیو تلویزیون ملی بلخ نه رادیوی آزاد به نام های رابعه بلخی ویژه زنان، ستاره سحر، نهاد، کلید، نوا، آرزو، لحظه و دلارام در مزار شریف و رادیوی نوبهار بلخ در ولسوالی بلخ و یک تلویزیون خصوصی به نام آرزو در شهر مزار شریف فعالیت دارند.

همچنان مراکز عمدۀ تجارتی ، شرکت های تجارتی و بازار های کالا ها در ولایت بلخ در شهر مزار شریف به تعداد فراوان فعالیت دارند. از جمله بازار تجارتی کفایت در شهر مزار شریف یکی از مراکز بزرگ  تبادلۀ اسعار در افغانستان است. و نیز بازار باختر، بازار سینا فر، بازار طلایی و غیره از مراکز دیگری بازرگانی در بلخ اند. مظاهر گوناگون تمدن معاصر در بلخ هویدا است و این ولایت از امنیت بسیار خوبی برخوردار است و ازهمین رو کار های عمرانی و بازسازی در آن به شدت جریان دارد و روز تا روز سیمای شهر مزار شریف به شهر های متمدن جهان نزدیک تر شده می رود. در ولایت بلخ مردم در صلح و صفا زنده گی میکنند زنان در ولایت بلخ نسبت به نقاط دیگر کشور از آزادی های بیشتری برخوردار اند و نماینده گی های احزاب سیاسی مختلف در بلخ فعالیت دارند. آرامگاه حضرت علی (ک) چهارمین جانشین پیغمبر اسلام (ص) در شهر مزار شریف به این شهرو این ولایت تقدس خاصی بخشیده است و همه ساله در آغاز سال نو وجشن باستانی نوروز که از 21 مارچ آغاز می یابد مردمان زیادی در داخل و خارج از کشور جهت زیارت به مرکز بلخ سرازیر می شوند، و همچنان بلخ به خاطر اهمیت بزرگ تاریخی ، فرهنگی ، سیاسی و اقتصادی خود همواره میزبان هیأت های داخلی و خارجی می باشد.

 

 

تاریخچۀ روضه شریف: (آرامگاه حضرت علی (ک) خلیفه چهارم اسلام)

روضه شریف (آرامگاه حضرت علی (ک) خلیفه چهارم اسلام) یکی از اماکن مقدس در افغانستان میباشدکه در اطراف خود مناره ها، کبوتر خانه، قبرستانی که افراد واشخاص با نفوذ افغانستان درآن دفن شده اند: چاه ها، شبکه آبرو ها، وضو خانه ها و سهولتها ی زیادی برای زائرین وجود دارند. همچنان روضه شریف دارای چهار باغ بوده که درمحدوده  خود دارای درختهای توت، بادام، انار، ناجو، بید، و مجنون بید میباشد. در میان این درختان باغهای گل، فواره های آب وچمنستان های دلپذیر برای کسانی که به خاطر زیارت ازراههای دور و یا نزدیک آمده اند فضای مسرت آمیزی را فراهم ساخته اند. روضه مبارک دارای 1200 چوکی ، 4 تشناب، 4 چاه و ذخیره آب، 21 اطاق، 8 دروازه ورودی در چهار باغ روضه مبارک و 5 دروازه ورودی داخل صحن روضه وجود دارند. و همچنان در داخل روضه شریف یک مدرسه علوم دینی  وجود دارد که در آن حدود 600 شاگرد مشغول فراگیری و آموزش علوم دینی میباشند. کتابخانه روضه شریف در سال 1365 تاسیس گردیده است که کتابهای موجوده آن از دوره های بسیارکهن مانند باختریان، کیانیان، وادیان گذشته مانند: بودایی، اسلام، و نیز دوره های سلجوقیان و تیموریان میباشند. هم چنان یک موزیم ابتدایی که برخی اشیا ولوازم واجناس به دست آمده از حفاریهای ولایت بلخ وتحایف مقامات داخلی وخارجی درآن نگهداری میشوند. این موزیم در داخل روضه شریف موقعیت دارد.

دفتر ریاست ارشاد، حج و اوقاف ولایت بلخ و همچنان دفتر مدیریت حفظ و ترمیمی آبدات تاریخی ریاست اطلاعات و فرهنگ در اتاقهای گلدسته های جنوبی روضه شریف قرار دارند. تشکیل اداره روضه شریف متشکل است از: رئیس، معاون در بخش مالی و اداری، معاون در بخش تعلیم و تربیه، یک نفر موظف در موزیم، یک نفر معاون در موزیم، 11 نفر باغبان، 11 نفر خدمه، 11 نفر فراش، 6 نفر خادم و 80 نفر متولی. یک تولی32 نفری پولیس مسؤولیت محافظت ساحه روضه شریف را دارد.